1. Giriş
Bireysel emeklilik
sistemi ve şahıs sigortaları için ödenen katkı payı ve primlerin gelir
vergisi matrahının hesaplanmasında indirimi ve bu indirime ilişkin
olarak katkı payı ve primlerin belgelendirilmesi konularında
Bakanlığımıza iletilmiş sorulara ilişkin açıklamalar bu Tebliğin
konusunu oluşturmaktadır.
2. İndirim Konusu
Yapılacak Prim ve Katkı Payı Ödemelerinin Belgelendirilmesi
Gelir Vergisi
Kanununun 63 ve 89 uncu maddelerinde yer alan hükümler uyarınca şahıs
sigortaları ile bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payı ve
primlerin, belirli şartlar çerçevesinde, gelir vergisi matrahının
tespitinde indirimi mümkün bulunmaktadır. İndirimin doğru bir şekilde
uygulanabilmesi için ödeme tutarı ile tarihinin belgelendirilmesi
gerekmektedir.
Prim ve katkı payı
ödemeleri makbuz karşılığı doğrudan sigorta veya bireysel emeklilik
şirketine yapılabildiği gibi, banka şubeleri, bankaların otomatik para
çekme makineleri (ATM), internet veya telefon bankacılığı, kredi
kartları veya posta çeki aracılığıyla da yapılabilmektedir.
Ödeme tutarı ve
tarihinin; sigorta veya bireysel emeklilik şirketlerince düzenlenen
makbuzlarla ya da ödeyenin adı ve soyadı, ödemenin ait olduğu dönem,
ödenen prim veya katkı payı tutarı, ödeme yapılan sigorta veya bireysel
emeklilik şirketinin ünvanı ve ödemenin türüne (Şahıs sigorta primi veya
bireysel emeklilik katkı payı) ilişkin bilgilerin yer alması koşuluyla
banka dekontları, otomatik para çekme makinası makbuzları, kredi kartı
ekstreleri ve posta çekleri ile tevsik edilebilmesi mümkündür.
Ayrıca, sigorta
poliçesi veya emeklilik sözleşmesinin bir örneğinin (fotokopisinin)
işverene verilmesi halinde sigorta veya emeklilik şirketlerince faks
veya e-posta yoluyla katılımcılara gönderilen makbuz örnekleri ile
internet ortamında yapılan ödemelere ilişkin olarak bilgisayardan alınan
çıktılar esas alınarak da indirim uygulanabilecektir. Bu durumda bir
önceki paragrafta belirtilen belgelerden birinin ya da yapılan
ödemelerin tutarı, dönemi ve tarihini gösteren sigorta veya emeklilik
şirketlerince düzenlenmiş bir yazı veya ekstrenin, indirimin uygulandığı
ücretin ilgili olduğu yılı izleyen yılın ikinci ayı sonuna kadar
işverene iletilmesi gerekmektedir. Herhangi bir sebeple işten ayrılma
olması durumunda söz konusu belgeler işten ayrılmadan önce işverene
iletilecektir. Ancak, işverence uygun görülmesi halinde, işten ayrılma
tarihinden itibaren bir ay içinde de iletilebilecektir.
Sigorta primi ve
katkı payının sigorta veya emeklilik şirketine hizmet erbabı tarafından
doğrudan ödenmeyip, işverenler aracılığıyla ödenmesi halinde (grup
sigortası veya grup bireysel emeklilik sözleşmesi ), sigorta poliçesi
veya bireysel emeklilik sözleşmesinin bir örneğinin işverende bulunması
ve bu poliçe veya sözleşmede sigorta priminin veya bireysel emeklilik
katkı paylarının ödeme dönemlerinin, ayrıca bu dönemler için ödenecek
prim ve katkı payı tutarlarının belli edilmiş olması kaydıyla, hizmet
erbabı için işveren tarafından sigorta veya emeklilik şirketine ödenen
ve/veya hizmet erbabının ücretinden kesinti yapılmak suretiyle tahsil
edilen sigorta primi ve katkı payı, her bir kişi için ayrıca yukarıda
belirtilen belgeler aranmaksızın ücretin vergi matrahının tayininde
indirim olarak dikkate alınabilecektir.
3. Katkı Payı ve
Primlerin İndirim Konusu Yapılacağı Dönem
Katkı payı ve
primlerin vergi matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilmesi için,
gelirin elde edildiği dönem ile ilişkili olması ve bu dönem sonuna kadar
ödenmiş olması gerekmektedir.
Gelir vergisi
uygulamasında vergilendirme dönemi takvim yılıdır. Bununla birlikte,
tevkif yoluyla ödenen vergilerde, istihkak sahipleri ayrıca yıllık
beyanname vermeye mecbur değillerse tevkifatın ilgili bulunduğu dönemler
vergilendirme dönemi sayılmakta ve kesilen vergiler gelir vergisinin
yerine geçmektedir. Buna göre, yıllık beyannamede indirim konusu
yapılacak prim veya katkı payının, beyannamenin ilgili olduğu yıl ile
ilişkili olması ve bu yılın sonuna kadar ödenmesi, ücretlere ilişkin
indirimde ise ücretin ilgili olduğu ay ile ilişkili olması ve bu aylık
dönemin sonuna kadar ödenmiş olması gerekmektedir.
Ölüm, kaza gibi
risklere karşı yaptırılan şahıs sigortaları belirli bir dönemi
kapsamakta ve bu dönem için hesaplanan prim peşin olarak veya taksitler
halinde ödenebilmektedir. Birikimli sigortalar ve bireysel emeklilik
sisteminde ise prim veya katkı payları aylık, üç aylık, altı aylık ve
yıllık dönemler itibariyle belirlenebilmekte ve ödenmektedir.
Aylık bazda yapılacak
indirimde, primin peşin ödenmesi veya taksit dönemlerinin bir aydan daha
uzun belirlenmesi halinde, prim tutarı ilgili olduğu aylar dikkate
alınarak (ödenmiş olması şartıyla) indirim konusu yapılacaktır. Oransal
sınırlar (ücretin %10’u veya %5’i gibi) çerçevesinde kalsa dahi daha
sonraki aylara ilişkin peşin olarak ödenen tutarların ödendiği ayda
indirim konusu yapılması mümkün değildir.
Yıllık bazda
yapılacak indirimde de sadece gelirin ilgili olduğu yıla ilişkin prim
tutarı indirim konusu yapılacaktır. Örneğin 1 Temmuz 2005 tarihinden
başlamak üzere bir yıllık yapılan ve bedeli peşin olarak ödenen sağlık
sigortası priminin altı aylık kısmının 2005 yılına, diğer altı aylık
kısmının da 2006 yılına ilişkin beyannamede indirim konusu yapılması
gerekir.
Genel bütçeye dahil
idare ve müesseseler yaptıkları vergi tevkifatı için muhtasar beyanname
vermemektedir. Ücretlerini peşin alan ücretlilerin, aylık dönemler
itibariyle ödedikleri şahıs sigorta primleri ve bireysel emeklilik katkı
payları, prim ve katkı payı ödeme belgesinin primin ve katkı payının ait
olduğu ay içinde işverene ibraz edilmesi koşuluyla oransal ve mutlak
sınırlamalar çerçevesinde izleyen aylara (bir sonraki aya) ait
ücretlerin vergi matrahının hesabında indirim olarak dikkate
alınabilecektir.
4. İlgili Olduğu
Dönemde İndirilemeyen Prim ve Katkı Paylarının Durumu
Zarar beyanı ya da
oran ve tutar sınırlamaları dolayısıyla yıllık beyannamede indirim
konusu yapılamayan prim veya katkı paylarının daha sonraki yıllarda
indirim konusu yapılması mümkün değildir.
Aynı şekilde
ücretlilerin ödediği prim ve katkı payının ilgili olduğu ayda
indirilemeyen kısmı, izleyen aylara ait ücretin matrahından
indirilemeyecektir.
5. Belirlenmiş
Sınırların Üzerinde Yapılan Ödemeler
Bireysel emeklilik
uygulamasında sözleşmede aksine bir hüküm bulunmaması halinde,
sözleşmede ilgili dönemde ödenmesi öngörülenin üzerinde ödenen katkı
payı, ödeme tarihinden önceki son bir yıllık döneme ait ödenmemiş katkı
paylarına mahsup edilmekte veya ödeme tarihinden itibaren azami bir
yıllık dönemde ödenmesi gereken katkı payı olarak kabul edilmektedir.
Diğer hallerde, katkı payının üzerinde yapılan ödemeler ilgili ödeme
tarihindeki katkı payı olarak kabul edilmektedir.
Sözleşmede dönem için
belirlenen katkı payının üzerinde ödeme yapılması ve bu ödemenin ileriki
dönemler için ödenmesi gereken katkı payı olarak kabul edilmesi halinde,
ödenen katkı payı ilgili olduğu dönemde indirim konusu yapılabilecektir.
Sözleşmede o dönem için ödenmesi öngörülen katkı payı tutarının üzerinde
ödeme yapılması ve bu fazlanın ödemenin yapıldığı döneme ilişkin katkı
payı olarak kabul edilmesi halinde, indirim hakkı sadece o dönemle
ilgili olarak kullanılabilecek olup oran ve tutar yönünden sınırlamalar
nedeniyle indirilemeyen kısım, daha sonraki dönemlerde
indirilemeyecektir.
6. Geçmiş
Dönemlere Yönelik Yapılan (Gecikmiş) Ödemelerin Durumu
Gelir Vergisi
Kanununun 63 ve 89 uncu maddelerinde yapılmış olan düzenlemelere göre,
ödenmemiş prim veya katkı payları, sigorta poliçesi veya emeklilik
sözleşmesi bulunsa dahi indirim konusu yapılamamaktadır. Geçmiş
dönemlere ilişkin olarak yapılan prim ve katkı payı ödemelerinin
düzeltme yoluyla ödemenin ilgili olduğu dönemin matrahının tespitinde
indirim konusu yapılması da mümkün değildir. Ancak ödemenin geçmiş
dönem, cari dönem veya izleyen dönemleri de içeren bir ödeme olması
halinde, geçmiş döneme ilişkin prim ve katkı payı tutarı da ödemenin
ilgili olduğu kalan aylarda indirim konusu yapılabilecektir.
Örnek :
1.200,00 YTL aylık
ücret geliri elde eden bir hizmet erbabı 01/01/2006 tarihi itibariyle
kendisine ait hayat sigortası sözleşmesi yapmış olup, ilgili sigorta
şirketine Ocak–Haziran 2006 aylarına ait (6 aylık) toplam 300,00 YTL
sigorta primini 12/02/2006 tarihinde defaten ödemiştir. Sözü edilen
ücretli sigorta primine ait makbuzu da 13/02/2006 tarihinde işverenine
ibraz etmiştir.
Aylık dönemlerde
ödenmesi gereken özel şahıs sigorta priminin bir defada toplu olarak
ödenmesi halinde, ücretin vergi matrahının tayininde, primin bir aylık
ücret gelirinin (1.200,00 YTL) %5’i olan 60,00 YTL’ye kadar olan kısmı
indirim olarak dikkate alınabilecektir. Buna göre, altı aylık toplu
ödenen prim tutarı makbuzun ibraz edildiği ay dahil olmak üzere, primin
ait olduğu kalan ay sayısına bölünerek kalan her bir aya isabet eden
aylık tutar (300/5= 60,00 YTL) tespit edilecektir. Bu tutar Şubat, Mart,
Nisan, Mayıs ve Haziran aylarının vergi matrahının tayininde indirim
olarak dikkate alınacak, prim ödeme belgesinin işverene ibraz edildiği
aydan önceki ay olan Ocak 2006 ayı için ise herhangi bir işlem
yapılmayacaktır.
7. Birden Fazla
İşveren Olması Halinde Yıllık Miktar Sınırının Uygulanması
Birden fazla
işverenden ücret alınması durumunda, yıllık asgari ücrete ilişkin miktar
sınırlamasının ücretli tarafından verilecek bilgiler çerçevesinde
yürütülmesi gerekir. Bu anlamda özellikle yıl içinde işe başlamalarda
ileride doğabilecek sorunları önlemek açısından ücretliden sigorta primi
ve katkı payı konusunda daha önce yapılan uygulamalarla ilgili olarak
yazılı bilgi alınması gerekir.
8. Birikimli Hayat
Sigortalarından Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarım
4632 sayılı Bireysel
Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununun Geçici 1 inci maddesi
kapsamında mevcut birikimli hayat sigortalıların talep etmeleri ve
sigortalıların ilgili mevzuatta öngörülen şartları haiz olmaları
halinde, birikimlerini tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte bireysel
emeklilik sistemine aktarabileceklerdir.
Böyle bir aktarımın
gerçekleştirilmesi halinde, sigorta poliçesi 07/10/2001 tarihinden önce
düzenlenmiş olsa da aktarım işleminden sonra yapılacak her türlü katkı
payı ödemelerinin yeni sistem çerçevesinde vergi matrahının tespitinde
indirim konusu yapılması mümkündür.
Tebliğ olunur.